Video

Liveblog 1Arch / Hazenberg Archeologie mei 2023: Bridging the North Sea + Zondags Welkom in Park Matilo + Woerden 7 weer als nieuw

Startschot Briding the North Sea in Noord-Frankrijk

Op 9 en 10 mei jl. is de langverwachte samenwerking rondom de Noordzee van start gegaan: Bridging the North Sea. Connectivity in the North Sea basin in Roman and Modern times. De zogenaamde Kick-off Meeting van dit project vond plaats in het departement Pas de Calais in Noord-Frankrijk in de plaatsen Tilques, de woonplaats van professor Ian Haynes, en in Boulogne-sur-Mer, de oversteekhaven naar de Romeinse provincie Brittania. Met deze start is een lang gekoesterde wens van Tom Hazenberg samen met de eerder genoemde Ian Haynes en Bill Griffiths, head of collections van Tyne & Wear Archives & Museum uitgekomen. 

Het idee tot een Romeinse Noordzee samenwerking is gegroeid uit het gezamenlijke uitwerking van oud onderzoek langs de `Romeinse Kust’ in de periode 2009 – 2016. In diezelfde periode zijn ook de contacten tussen archeologen van de Neder-Gerrmaanse Limes en de Muur van Hadrianus geïntensiveerd. Mede door tussenkomst van Carol van Driel-Murray is Hazenberg in contact gekomen met Haynes en Griffiths en zijn de plannen voor een Romeinse Noordzee netwerk gegroeid. 

De deelnemers van de Kick-off Meeting op de westmuur van Boulogne-sur-Mer met op de achtergrond de Noordzee.

In 2019 is al een brainstormdag in Leiden geweest, waarin het nut van deze samenwerking door velen werd onderschreven, maar de vorm van samenwerking nog onduidelijk bleek. In de zoektocht naar Europese fondsen voor de ontwikkeling van het Nationaal Romeins Scheepvaart Museum van Museumpark Archeon werd deze Bridging the North Sea-gedachte dankbaar opgepikt door de provincie Zuid-Holland, die dit idee inbracht in hun intrede in het Straits Comité. Hierdoor is ook Marco Simjouw, de projectleider van de provincie t.a.v. de erfgoedlijn Limes als mede-initiatiefnemer aan boord gekomen. 

Met de kick off Meeting heeft Bridging the North Sea een vliegende start gemaakt om in een jaar te komen tot een stevig netwerk van archeologen, musea, ambtenaren en vrijwilligers. Dit netwerk zal in dat jaar ook een actieplan schrijven gericht op zowel onderzoek naar de contacten en uitwisseling tissen de kustregio’s aan beide zijden van de Noordzee in de Romeinse tijd alsmede de presentatie van dit onderzoek en participatie van kustbewoners hierbij. Om dit proces aan geïnteresseerden te tonen is de website www.bridgingthenorthsea.org gelanceerd. De ontwikkelingen zullen ook op de website www.romeinsekust.nl te volgen zijn.

Park Matilo elke zondagmiddag open

Ook een andere droom van Tom Hazenberg is uitgekomen. Na 10 jaar vallen en opstaan is het de Stichting Mooi Matilo gelukt om elke zondagmiddag gasten te ontvangen in het nieuwe bezoekerscentrum Fabrica in Park Matilo. Een aantal enthousiaste vrijwilligers heeft zich aangemeld om tekst en uitleg te geven over de geschiedenis in en om het park, dat inmiddels UNESCO Werelderfgoed is met een rijke geschiedenis van het Romeinse leger, kasteel Rodenburg en het St. Margarethaklooster. Kijk voor openingstijden en bijzondere programmering op parkmatilo.nl.

Expo Woerden 7 hersteld

Samen met Karin van den Berg (Kobalt Interior Design) heeft Tom Hazenberg in opdracht van de gemeente Woerden de Expo Woerden 7 in de Castellumgarage in Woerden hersteld na een baldadige actie van onbekenden. Een geluk bij een ongeluk is dat deze reparatie de gelegenheid bood om het diorama met de authentieke resten van het achterschip van het Romeins roei-vrachtschip Woerden 7 op te schonen waardoor dat er als weer nieuw uitziet en gereed is voor een nieuwe stroom Limestoeristen, waarvan er velen de hele route langsreizen. 

Wil je meer weten over de Woerden 7 en de andere Romeinse ontdekkingen van Woerden – Laurium? Daarover is het prachtige boek beschikbaar Romeinen in Woerden

Datum bekend; Hazenberg gidst ook in 2023 de Historizon-reis Muur van Hadrianus

Evenals vorig jaar gidst Tom Hazenberg ook dit jaar weer een reis van de Muur van Hadrianus. Dat is bekend gemaakt op de Historizon Klantendag die dit jaar in Scheltema in Leiden is gehouden. Hazenberg zette uiteen hoe de reis langs de (bijna) noordelijkste gresn van het Romeinse Rijk eruit ziet. En inmiddels zijn ook de data bekend (25-30 september 2023) en kan de reis geboekt worden.

Tijdens zijn presentatie werd Hazenberg ook nog gevraagd naar de dagtocht “Zwammerdamschepen” die Historizon ook al weer voor de tweede keer organiseert op 29 april a.s. “Een mooie opmaat voor de Hadrian Wall-trip in september”, aldus de gids.

Data 2023 bekend voor Werelderfgoed Limesvaarten Leiden – Park Matilo

Voor het 5e jaar alweer organiseren de Leidse Rederij en Hazenberg Archeologie de beroemde Werelderfgoed Limesvaarten Leiden – Park Matilo. Later volgt meer informatie over het programma over deze vaar-wandeltochten maar schrijf nu alvast de volgende data in je agenda. De vaarten vinden plaats op zaterdagochtend tussen 10.00 en 12.30 uur. Dan ben je weer terug in het prachtige centrum van Leiden voor een gezellige middag “stadten”!

Je kunt nu ook al reserveren bij Sloepennetwerk.nl

Data vaartochten 

  1. Zaterdag 20 mei
  2. Zaterdag 10 juni
  3. Zaterdag 25 juni 
  4. Zaterdag 8 juli
  5. Zaterdag 29 juli
  6. Zaterdag 12 augustus
  7. Zaterdag 26 augustus
  8. Zaterdag 9 september
  9. zaterdag 23 september

Hazenberg gidst ook in 2023 voor Historizon

Ook in 2023 begeleidt Tom Hazenberg weer een dagtrip en reis van reisorganisatie Historizon. Op 29 april betreft dit de dagtocht “Zwammerdamschepen” naar Limesbezoekerscentrum NIGRVM PVLLVM en Museumapark Archeon. In september volgt ook weer de reis naar de Muur van Hadrianus in Noord-Engeland. De datum voor reis moeten nog worden bevestigd. Tom Hazenberg heeft in 2017 de hele Wall Walk gelopen en hiervan elke dag een vlog op de website RomeinseKust.nl geplaatst (Archief, juni 2017).

Woerden revisited

Na lange tijd is Tom Hazenberg weer betrokken bij de Romeinse presentaties van Woerden. Enerzijds heeft hij geholpen met de ontmanteling van de archeologische expositie op de zolderverdieping van het Stadsmuseum Woerden. Anderzijds vormt een kleine schade aan het Diorama Laurium in de Castellum-garage onder Kerkplein een aanleiding om deze presentatie een schoonmaak- en onderhoudsbeurt te geven. Het Diorama Laurium vormt het decor van het achterschip van het beroemde Romeinse roei-vrachtschip Woerden 7.

Een van de eerste opdrachten van het bedrijf Hazenberg Archeologie was de directievoering van de opgravingen op en rond het Kerkplein in het centrum van Woerden in de periode 2002 – 2007. Daarbij verzorgde Hazenberg Archeologie ook het publieksbereik, ondermeer door het publiceren van de Archeologie Actueel `Woerden – Kerkplein’. Als blijvende producten van ons bedrijf zijn er het wetenschappelijke rapport Woerden-Hoochwoert (samen met ADC ArcheoProjecten), het publieksboek Romeinen in Woerden en de visualisering van het Romeinse verleden op Kerkplein en in de Castellumgarage. Dit Romeinse verbeeldingsprogramma in Woerden gold lang als hèt voorbeeld in Nederland voor het zichtbaar maken van de Neder-Germaanse Limes in de openbare ruimte. Daarmee trok het ook internationale aandacht, zoals jaarlijks de studenten van de Universiteit van Newcastle en de `Bratislava’-groep, die de UNESCO-nominatie van de Nedergermaanse Limes voorbereidde. Inmiddels is het centrum aangewezen als onderdeel van het UNESCO Werelderfgoed.Naar verwachting wordt de nieuwe tentoonstelling op de zolder van het Stadsmuseum in de loop van 2023 geopend worden en zal in het voorjaar het Diorama Laurium weer in volle glorie te zien zijn. Tom Hazenberg: “ Het is mooi te zien dat de Romeinse geschiedenis in het centrum van Woerden een vaste waarde is geworden en inmiddels is onderdeel is geworden van Het verhaal van Woerden.”

“Romeinse Kust” groeit uit tot “Bridging the North Sea”

In november heeft het internationale Straits Committee ingestemd met het project “Briding the North Sea”. Dit project beoogt een samenwerking van regio’s rondom de Noordzee in België, Noord-Frankrijk, Engeland en Nederland met als inspirerend onderwerp de Noordzee in de Romeinse tijd. Het doel is een netwerk in te richten van archeologen en historici, maar ook ook specialisten op het gebied van landschap en klimaat, internationale betrekkingen en maritieme aangelegenheden. Dit internationale netwerk zal werken aan een actieplan voor wetenschappelijk onderzoek met daaraan gekoppeld programma’s voor publieksparticipatie en tentoonstellingen.

Tijdens de excursie van het Limes Congres in september 2022 zijn al voorbereidende gesprekken gevoerd met dee gemeente Boulogne-sur-Mer voor de samenwerking in Bridging the North Sea.

“Bridging the North Sea” is een initiatief van archeologen uit Nederland en Engeland, geïnspireerd op de bestaande samenwerking bij onderzoeken langs de Noordzeekust in de Romeinse tijd (RomeinseKust.nl). In het nieuwe project werken samen de regio’s Zuid-Holland, Zeelland, Oost- en West-Vlaanderen, Departement du Nord, Departement Pas de Calais, Kent en North East England. De provincie Zuid-Holland is leading partner met als projectleider Marco Simjouw. Hij zal samenwerken met Tom Hazenberg, initiatiefnemer van Bridging the North Sea. Hazenberg zal Museumpark Archeon en de Universiteit Leiden vertegenwoordigen in dit internationale project. Andere partners zijn het Rijksmuseum van Oudheden, de Stichting Cultureel Erfgoed Zeeland (alle NL) Universiteit Gent, Museum Oudenburg (B) gemeente Boulogne sur Mer (F), Kent County Council, Newcastle University en Tyne & Wear Archives & Museums (UK). 

Vanwege het feit dat Ian Haynes (Newcastle University) en Bill Griffiths (Tybne & Wear Archives & Museums) mede initiatiefnemers zijn van Bridging the North Sea heeft de Straits Committee ook de regio North East England van harte uitgenodigd mee tedoen in dit project. Ondanks de ligging buiten de Straits-regio. Op de foto is de Angel of the North te zien, het 20 meter hoge kunstwerk bij Newcastle.

Het Straits Committee beoogt de uitwisseling van mensen en ideeën tussen de regio’s rondom het Kanaal. Zuid-Holland wordt in het comité vertegenwoordigd door gedeputeerden Jeannette Baljeu en Willy de Zoete. Ten behoeve van het project Bridigng the Northe Sea kon de regio North East England aan deze samenwerking worden toegevoegd. Zo kon ook een samenwerking worden bewerkstelligd met beide segmenten van de Frontiers of the Roman Empire, nl. Hadrian’s Wall en de Neder-Germaanse Limes, tevens allebei UNESCO Werelderfgoed.   

“Bridging the North Sea” gaat in januari 2023 van start met een kick off meeting in Tilques in Noord-Frankrijk en worden afgerond in de zomer van 2024 met een slotevenement in Museumpark Archeon.  

Een maand voor presentaties (Liveblog 21 november 2022)

In deze live blog en overzicht van de presentaties van Tom Hazenberg in oktober en november. Dichtbij huis in Leiden en Alphen aan den Rijn en op afstand in de Staatsbibliotheek in Berlijn. Lees mee.

Landelijke Limesdag in Museumapark Archeon

Op 14 oktober was de jaarlijkse Limesdag van de Nederlandse Limes Samenwerking neergestreken in Museumpark Archeon. Een rijk palet aan presentaties en workshops toonde de staat van de Nederlandse Limes in het jaar na inschrijving als UNESCO Werelderfgoed. Tom Hazenberg presenteerde aan een volle Romeins Herberg met Limes-bouwers de inspanningen van de Zuid-Hollandse Limestafel om de ketting van Limes Presentatie Units in deze provincie tot volle wasdom te brengen. Daarvoor presenteerde hij het Werkboek van de Zuid-Hollandse Limes met de jaarplannen van bijna alle units, de bezoeklocaties langs de Limes. De term Limes Presentatie Units is ontwikkeld naar voorbeeld van de Westelijke Donau Limes. In de jaarplannen beschrijven de beheerders van de units zelf de staat waarin hun eigen park of museum verkeert en welke plannen ze hebben voor de korte en langere termijn. Het Werkboek Zuid-Hollandse Limes maakt duidelijk welke personen en partijen feitelijk het werk uitvoeren om Limes-publiek te ontvangen. Een mooi bijproduct is de Limes Evenementenkalender ZH die op gemakkelijke wijze kan worden samengesteld. De presentatie over deze Zuid-Hollandse werkwijze werd enthousiast ontvangen bij de Limes-partners. Formeel moet deze werkwijze nog wel worden vastgesteld aan de Limestafel van ZH. 

De succesvolle Limesdag werd afgesloten met een borrel in beide Restauratiewerven tussen de Zwammerdamschepen. Met uitleg door de vele vrijwilligers van Operatie Zwammerdamschepen. Waarvan een er wel heel bijzonder in het zonnetje werd gezet door gedeputeerde Willy de Zoete, namelijk project-fotograaf Willem de Jeu. 

Dies-lezing Oud Leiden

Op 5 november hield de Vereniging Oud Leiden zijn jaardag, Dies, in de Hooglandse Kerk. Tom Hazenberg had de eer om de jaarlijkse Dies-lezing te houden. Dat deed hij over de rol van de Neder-Germaanse Limes in het grote logistieke netwerk dat het Romeinse Romeinse leger rondom de Noordzee had ingericht. En natuurlijk over Park Matilo waar het Leidse fort het kruispunt van de Rijn en het Kanaal van Corbulo bewaakte. In zijn lezing sprak hij de hoop uit dat Park Matilo, dat de UNESCO Werelderfgoedstatus heeft, een vaste bijdrage zal leveren aan het historische netwerk van de stad en de regio. De in groten getale opgekomen toehoorders nodigde hij uit om met het Park Matilo en omwonenden samen te werken aan een mooier Leiden. 

Kolloquium “Einblicke in die unterirdische Stadt” in Berlijn

In de nabijheid van Alexanderplatz in Berlijn ligt de Petriplatz, een zeldzame middeleeuwse kern van de stad die door het roemruchte verleden vooral bekend is van de 19e eeuwse grandeur en de DDR-architectuur. De ontdekking van de funderingen van de Petrikerk en de Latijnse School vormen hoerop een welkome aanvulling. Het nieuwe Petri Museum zal deze resten tonen aan het publiek. Een gelijke situatie doet zich voor in Keulen, waar de resten van de joodse mikwe samen met de resten van het Romeinse praetorium onderdeel zullen worden van het Projekt MiQua. Beide zijn zogenaamde archeologische vensters, die de voorbijganger of bezoeker een blik in ondergrondse stad gunnen. 

De Berlijnse en Keulse initiatiefnemers hebben samen het colloguium Einblicke in die unterirdische Stadt – Archäologische Fenster als Aufgabe und Potenzial georganiseerd om veel voorbeelden van presentaties van archeologische resten te laten zien als inspiratiebron voor de eigen musea.  Deze bijeenkomst werd gehouden in de nieuw gerestaureerde Staats Bibliothek zur Berlin, gelegen aan de iconische boulevard Unter den Linden. In dit decor mocht Tom Hazenberg uitleg geven over de presentaties van de Romeinse schepen op de diverse Limes Presentatie Units langs de West Nederlandse Limes. Hij toonde achtereenvolgens Castellum Hoge Woerd (Utrecht) met de De Meern 1, Castellumgarage in Woerden met het diorama voor de Woerden 7, NIGRVM PVLLVM Zwammerdam, de naamgever van het scheepstype, en tenslotte Museumpark Archeon waar de collectie Zwammerdam wordt gerestaureerd. Tijdens het colloquium werden voorbeelden getoond uit heel Duitsland en ook Zwitserland en dus ook Nederland. Maar ook een overzicht van archeologische vensters uit de klassieke wereld. Hazenberg was on de de indruk van de professionaliteit in de getoonde projecten en de serieuze houding van de betrokken overheden. Een mooi voorbeeld voor het meer liberaal ingestelde Nederland.  

Volg Hazenberg tijdens Limes2022

Vanaf zondag 21 augustus gaat het Internationale Limes Congress in Nijmegen van start. Zelfs al enkele dagen eerder start voor een select gezelschap de voorexcursie naar enkele illustere Duitse vindplaatsen. Vanaf zondag verzamelen zich in Nijmegen meer dan 400 limes-onderzoekers uit de hele wereld. Daar begint dan een rijk programma van ca 200 lezingen, excursies en boekpresentaties. 

Tom Hazenberg is lid van het voor de inhoud verantwoordelijke wetenschappelijke committee. Daarnaast heeft hij samen met Mark Driessen de excursies georganiseerd. Maar Hazenberg is op tal van programmapunten ook actief tijdens het congres. Hieronder een kort overzicht.

Volg Tom Hazenberg tijdens Limes2022 op twitter @Hazenberg_Arch en @LimesNL

18-20 augustus: Voor-excursie Duitsland en Limburg;

Zondag 21 augustus: presentatie tijdens de Welcoming Session: Ships of the Lower German Limes;

Maandag 22/8: chair van de sessie Ripae et Litora (Oevers en kusten) samen met Erik Graafstal, Jeroen van Zoolingen en Wouter Dhaeze;

22/8, 24/8 en 26/8 : Daily Recap samen met Rozee van den Bosch;

Dindsdag 23/8: coördinator Excursie Neder-Germaanse Limes in Arnhem en Duitsland samen met Mark Driessen;

Woensdag 24/8: presentatie Initiatief Limes-Park Roma samen met Rober Schmits;

Donderdag 25/8: coördinator Excursie Neder-Germaanse Limes in West-Nederland samen met Mark Driessen;

Donderdag 25/8: ondertekening Intentieverklaring Restauratie Zwammerdamschepen en Nationaal Romeins Scheepvaart Museum (Ministerie OC&W, provincie Zuid-Holland, gemeente Alphen aan den Rijn en Stichting Museumpark Archeon);

Zaterdag 27/5: Closing Session: presentatie Initiatief Limes-Park Roma samen met Rober Schmits;

28-30 Augustus: Na-excursie Limburg, België, Noord Frankrijk en Leiden.

Liveblog 1Arch-projecten: Boulogne sûr Mer geïnteresseerd || Het Grote-Maarten-de-Weerd-Interview || Tom Hazenberg gastdocent || Zonovergoten Limesvaart

Franse stad geïnteresseerd in deelname Bridging the North Sea – Tom Hazenberg heeft in Boulogne sûr Mer een ontmoeting gehad met Angélique Démon, de gemeente-archeoloog van deze Franse stad aan het Kanaal. Waarom? Hazenberg werkt met de provincie Zuid-Holland aan het projectvoorstel `Bridging the North Sea’ dat zal worden ingediend het Straits Comité in Brussel. Het Staits-initiatief poogt de banden van regio’s aan beide kanten van het Kanaal weer aan te halen na de Brexit. Het project Bridging the North Sea is een initiatief van archeologen uit Nedeland België en Engeland waarbij de Noordzee in de Romeinse tijd een hoofdrol speelt. Ook de archeologen zoeken de samenwerking over alle Noordzee regio’s. De uitkomsten van het onderzoek over de sociale en logisiteke verbineinden tussen het vaste land en de romeinse provincie Britannia zullen onder ander worden gepreseteerd in het nieuw te bouwen Nationaal Romeins Scheepvaart Museum van Archeon. Naast onderzoek staat ook de bouw van een Romeins zeeschip op de wensenlijst. Met de kennismaking met Angélgique Démon is ook de interesse gewekt bij deze Romeinse havenplaats voor deelname aan het project Bridging the North Sea. 

Boulogne sûr Mer: Romeinse spolia bij de stadspoort, Musée Chateau en de funderingen van de Romeinse muurtoren.

Het Grote-Maarten-de-Weerd-Interview – Op 24 juni was het zover. Opgraver en onderzoeker van de Zwammerdamschepen Maarten de Weerd onderwierp zich aan een 3 uur durend interview over zijn ervaringen gedurende de afgelopen 50 jaar: de ontdekking, de opgraving, optredens op international congressen, zijn proefschrift en zijn opvolging. Alles kwam aan bod. Dit interview vormde het hoogtepunt van het project Do you remember …?, dat als doel heeft de herinneringen van onderzoekers én publiek te verzamelen en vast te leggen. Later zullen grote delen van dit interview beschikbaar komen voor het publiek. 

Heb je zelf nog verhalen over de Zwammerdamschepen of weet je van verhalen over de opgravingen van je (oudere) familieleden? Laat dat weten aan redactie@hazenbergarcheologie.nl.

Tom Hazenberg gastdocent bij cursus van Erfgoedhuis Zuid-Holland – Hoe betrek je je publiek bij je (digitale) collectie? Het is een onderwerp wat menig (vrijwillig)lid van  historische verenigingen, musea, archieven en erfgoedinstellingen bezig houdt. Er  valt  voor de Nederlanders veel te kiezen als het aankomt op vrijetijdsbestedingen, dus de concurrentie is groot. 

Daar weet ook Tom Hazenberg alles van, gezien zijn verbintenis aan diverse projecten rondom Werelderfgoed Neder-Germaanse Limes. Hij is een van de vijf docenten die zal spreken tijdens de cursus Betrek je publiek bij je (digitale) collectie- aan de slag met crowdsourcing en citizen science op 6 juli a.s. in het Museon in Den Haag.

Geïnteresseerd? Meld je dan aan via  https://www.erfgoedhuis-zh.nl/agenda/2022/betrek-je-publiek-bij-je-digitale-collectie-aan-de-slag-met-crowdsourcing-en-citizen-science/

Zonovergoten Limesvaart – Varen met mooi weer en ook nog wat wijzer worden; wie wil dat niet? De twaalf deelnemers van de vaar-wandeltocht over de ‘Romeinse’ Oude Rijn en in Park Matilo in Leiden genoten in ieder geval volop. Ze hadden zich aangemeld voor een relaxt evenement met een archeoloog die van alles vertelde over de aanwezigheid van de Romeinen in ons land, bijna 2000 jaar geleden. 

Dat wordt erg zichtbaar in Park Matilo in Leiden, Unesco Werelderfgoed sinds vorig jaar zomer. Onder je voeten liggen de fundamenten van dit voormalige fort, dat door de gemeente Leiden tot park is omgetoverd. Hier hoor je bij wijze van spreken de stampende voeten van exercerende soldaten, het geschreeuw van de commandant maar ook de slagen op het aambeeld van de smid en het geprevel bij het altaar. Daar staat de rust van het varen op de Oude Rijn tegenover, terwijl de archeoloog zijn verhaal met beelden en aardenwerk begeleidt.De volgende Limersvaart is al weer op 2 juli. Als je ook wilt meevaren ga dan naar https://www.sloepennetwerk.nl/arrangementen/vaar-mee-op-de-romeinse-rijn-leiden-park-matilo-werelderfgoed. Er zijn deze zomer meerdere vaarten waaruit je kunt kiezen. 

Eindelijk interview met Dr. Maarten de Weerd

Vandaag vinden in Museumpark Archeon en NIGRVM PVLLVM de opnamen plaats van Dr. Maarten de Weerd, de opgraver van de Zwammerdamschepen, die hij ook wereldberoemd heeft gemaakt. Dit interview vindt plaats in het kader van het project “Do you remember …” dat Hazenberg Archeologie uitvoert samen met Museumpark Archeon en Ipse de Bruggen.

Het project is gefinancierd door de provincie Zuid-Holland en het erfgoedfonds van de Gemeente Alphen aan den Rijn.